Wstęp
Kościół św. Andrzeja Apostoła w Polnej to wyjątkowy przykład drewnianej architektury sakralnej, który zachwyca swoją historią oraz bogatym wyposażeniem. Zlokalizowany w malowniczej Małopolsce, w powiecie nowosądeckim, ten rzymskokatolicki kościół parafialny jest nie tylko miejscem modlitwy, ale także istotnym punktem na mapie kulturowej regionu. Jego historia sięga XVI wieku, a liczne elementy architektoniczne oraz dekoracyjne świadczą o bogatej tradycji i znaczeniu tego obiektu. W artykule przyjrzymy się bliżej historii, architekturze oraz wyposażeniu kościoła, a także jego miejscu w lokalnej społeczności.
Historia kościoła
Budowa kościoła św. Andrzeja Apostoła w Polnej rozpoczęła się około połowy XVI wieku z fundacji rodziny Gładyszów. Został on wzniesiony na miejscu wcześniejszego kościoła, który datowany był na 1297 rok i został ufundowany przez Wizlansa Rittera z Melsztyna. Informacje na temat tej świątyni można znaleźć w Liber beneficiorum Jana Długosza, który wspomina o „wsi posiadającej kościół parafialny poświęcony św. Andrzejowi”. W ciągu wieków kościół przeszedł kilka przebudów i modernizacji, w tym istotne zmiany dokonane w XIX wieku pod kierunkiem Tekli Stadnickiej, ówczesnej właścicielki wsi.
Wizytacje przeprowadzone w XVII i XVIII wieku dostarczają wielu informacji na temat stanu budynku oraz jego wyposażenia. W 1607 roku Jan Januszewski opisał kościół jako malowany, z przedstawieniami scen Męki Pańskiej i Sądu Ostatecznego. Wizytacje z późniejszych lat wymieniają bogaty skarbiec oraz różnorodne wyposażenie liturgiczne, które niestety zostało okradzione na przełomie XVIII i XIX wieku. W okresie międzywojennym część cennych przedmiotów została przejęta przez muzea we Lwowie i Krakowie.
Architektura i wyposażenie
Kościół św. Andrzeja Apostoła jest orientowanym budynkiem drewnianym o konstrukcji zrębowej. Jego ściany są oszalowane pionowo, a podmurówka wykonana z kamienia. Dach pokryty był pierwotnie gontem, a obecnie jest pokryty miedzią, co nadaje mu charakterystyczny wygląd. W dachu znajduje się barokowa wieżyczka – sygnaturka zwieńczona stożkowym daszkiem.
Wnętrze kościoła zachwyca stropami płaskimi oraz empory muzycznej o falistej linii parapetu. Warto zauważyć arkadę tęczową zamkniętą silnie spłaszczonym łukiem, która stanowi istotny element architektoniczny tego miejsca. Odkryta podczas prac konserwatorskich polichromowana dekoracja pochodzi z XVI wieku i jest dziełem Mikołaja Gładysza oraz jego żony Elżbiety z Jordanów.
Ołtarze
W kościele znajdują się dwa główne ołtarze; w ołtarzu głównym umieszczono obraz Matki Bożej Wspomożenia Wiernych z Dzieciątkiem z końca XVI wieku, który słynie z łask. Obraz ten został odkryty spod przemalówek w 1967 roku i przywrócony do pierwotnego stanu. W górnej kondygnacji ołtarza znajduje się obraz patrona parafii – św. Andrzeja Apostoła oraz obraz św. Józefa Oblubieńca NMP.
Dwa boczne ołtarze z XVIII wieku również mają swoje unikalne cechy – jeden z nich jest poświęcony Sercu Pana Jezusa, a drugi św. Antonemu Padewskiemu. Każdy z nich zachwyca starannym wykonaniem i detalami rzeźbiarskimi.
Inne wyposażenie
Wnętrze kościoła zdobi wiele innych cennych przedmiotów sakralnych. Ambona z XVIII wieku z wizerunkiem Niepokalanej oraz renesansowa chrzcielnica w formie kielichowej to tylko niektóre z nich. Kościół posiada także trzy barokowe krucyfiksy oraz stacje Drogi Krzyżowej umieszczone w nawie.
Ponadto relikwiarium zawiera relikwie błogosławionego ks. Jana Balickiego, który był związany z tą parafią jako wikariusz. Nowe elementy wyposażenia, takie jak ambona i ołtarz soborowy, zostały poświęcone przez biskupa tarnowskiego Andrzeja Jeża podczas odpustu parafialnego w 2025 roku.
Polichromia i organy
Polichromowane dekoracje wewnętrzne kościoła są niezwykle cenne zarówno pod względem artystycznym, jak i historycznym. Odkrycia dokonane przez konserwatorów ujawniły cztery warstwy polichromii, w tym temperową z XVI wieku oraz architektoniczną z XVIII wieku. Polichromia ta jest związana tematycznie i kompozycyjnie z innymi dziełami sztuki sakralnej regionu.
W kościele znajdują się także organy firmy Rieger-Jaegerndorf z 1905 roku, które są przykładem neoromańskiego stylu oraz oferują sześć głosów. Organy te przeszły kilka konserwacji i stanowią ważny element życia muzycznego parafii.
Dzwony i otoczenie
Dzwony kościoła mają bogatą historię sięgającą XVII wieku, kiedy to przy świątyni znajdowała się dzwonnica z dwoma dzwonami. Obecnie obok kościoła stoi murowana dzwonnica parawanowa z XIX wieku, w której znajdują się trzy nowe dzwony wykonane przez firmę Jana Felczyńskiego.
Otoczenie kościoła jest równie interesujące – znajdują się tu cmentarz parafialny oraz plenerowa Droga Krzyżowa prowadząca na pobliskie wzgórze zwane Poleńską Golgotą. Obok kościoła można zobaczyć obelisk upamię
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).